|
Büyük Bunalım adı verilen ve 1929
yılından itibaren bütün dünyayı etkisi altına alan ekonomik krizin
sürdüğü 1932 yılında, ABD'de yapılan başkanlık seçimini F. D. Roosevelt
kazandı. Cumhuriyetçi Parti'nin başkanı Hoover'den görevi devralan yeni
başkan Roosevelt'in ABD ekonomisini bunalımdan çıkarmak için uygulamaya
koyduğu ekonomik, sosyal ve siyasal nitelikli önlem lerin tümüne "New
Deal" (Yeni Görüş) adı verilmekte
dir.
Başkan Roosevelt ülkesini içinde bulunduğu ekonomik krizden çıkarmak
için, liberal kapitalizm yerine, müdaheleci, düzenleyici ve yol
gösterici bir ulusal iktisat politikası oluşturmaya çalıştı. Tarımsal
ürünlerin fiyatlarının hızla düşmesi, çiftçilerin banka borçlarını
ödeyemez hale gelmesi, küçük bankaların büyük çoğunluğunu iflâsa sür.klemiştiü
Sanayi kesiminde piyasadaki durgunluk nedeniyle stoklar artmış ve
üretim hızla azalmıştı.
1929 yılında ülkedeki işsizlerin sayısı 4,6 milyon iken 1933'de 13
milyona ulaşmıştı. Bu ekonomik ve sosyal bunalımı kontrol altına almak
için Başkan Roosevelt, Amerikan iktisat tarihinde önemli yeri olan
devletözel sektör ilişkilerinde yeni bir dönemin başlamasına yol açan
13 önemli yasayı yürürlüğe koydu. 1933 ortalarında birbiri ardı sıra
çıkarılan düzenleme yasalarıyla ekonomiye yeniden işlerlik kazandırma
dönemi başladı.
Bu yasalar arasında ABD'nin planlama deneyinde önemli yeri olan TVA'nın
(Tennesse Valley Authority) kuruluş yasası da vardı. Bankacılık
sistemini düzenleyen yeni yasa, bankaların borsalardaki spekülasyonları
besleyecek krediler vermelerini engelleyecek ve tasarruf sahiplerinin
haklarını koruyacak yönde önlemler getirmişti. Devlet "Yeniden İnşaa
Finansman Kurumu" aracılığıyla bankalara ve sanayi kesimine aktardığı
fonlarla eşi görülmemiş düzeyde piyasaya kredi sağlama yoluna gitti.
New Deal sanayi kesiminde üretim, piyasa ve işçi-işveren ilişkileri
konularında önemli yenilikler içeren önlemler getirmişti. Sanayide
durgunluğu gidermek için aşırı üretimin engellenmesi, ücretlerin
artırılması, iş saatlerinin kısılması ve fiyatların yükselmesi
öngörülmüştü. Özellikle yükselen ücretlerin toplam talebi
canlandıracağı, dolayısıyla satışları artıracağı ve birikmiş stokların
erimesine yol açacağı hesaplanmıştı. Özel kesime yönelik destekleyici
ve özendirici önlemlerin yanında kamu yatırımları ve hizmetleri için
önemli fonlar ayrıldı.
Bu alandaki çalışmaları düzenlemekle görevlendirilen PWA (Public Works
Administration) 1935-1942 yılları arasında toplanan 13,2 milyar
dolarlık kaynağı kullanarak yeni iş alanlarının açılmasına katkıda
bulunduü PWA aracılığıyla, anılan dönem içinde 122 bin konut, 664 bin
mil yeni yol, 77 bin yeni köprü ve 285 yeni havaalanı yapımı
tamamlandı.
Çıkarılan "Tarımsal Uyum Yasası" tarım kesiminde üretimin ve fiyatın
belirlenmesinde devlete geniş yetkiler verirken, üreticilerin satın
alma gücünün bunalım öncesindeki düzeye yükseltilmesi öngörülmüştü.
Başkan Roosevelt ormanlaştırma, su baskınlarının önlenmesi ve toprağın
korunması gibi projeleri yürürlüğe koyarak, 300 bin kişinin işe
alınmasını sağladı.
1935-1942 arasında Kuzey Dakota'dan Teksas'a uzanan 200 milyonluk bir
ağaç kuşağı meydana getirildi. Başkan F. D. Roosevelt'in uyguladığı
"New Deal" politikası ABD'de olduğu kadar Batı Avrupa ülkelerinde de
yeni düşünce ve politikaların ortaya çıkmasına neden oldu.
Roosevelt yönetimi toplumdaki çeşitli çıkar gruplarının varlığını kabul
eden ve bu grupların isteklerini uzlaştıran bir çözüm getirdi. Büyük iş
çevrelerine karşı çeşitli devlet kontrolleri uygulanırken, karşı bir
güç olarak işçi kuruluşlarının örgütlenmesi ve güçlendirilmesi
sağlandı. Ayrıca sanayi kesimi ile çıkarları çelişen tarım kesiminin
yeni bir güç olarak ortaya çıkmasına destek verildi. Fakat yönetimin
tüketicileri karşı bir güç olarak örgütleme çalışmaları yeterince
başarılı olmadı.
Kısaca denebilir ki, Başkan Roosevelt'in "New Deal" dönemi ekonomik ve
sosyal yönden çöken liberal kapitalizmi, yeniden işler hale getirmek
için ekonominin işleyişine devletin en geniş ve sistematik şekilde
müdahale ettiği dönemdir. |