Agustos ayi itibariyle son bir yillik cari islemler açigi 33.2 milyar dolar oldu. Geçen yil sonunda cari islemler açigi ayni bazda 32.9 milyar dolardi. Geçen yilin agustos ayinda ise açik 30.7 milyar dolar olmustu.
Ekonomi büyümeye devam ediyor. Bu yilin ilk yarisinda milli gelir geçen yilin ayni dönemine göre yüzde 5.2 büyüdü. Büyük bir olasilikla, yilin ilk dokuz ayindaki milli gelir büyümesi de yüzde 5 civarinda gerçeklesti. Buna ragmen, cari islemler açigindaki büyüme geçmise göre çok daha makul düzeylerde kaldi.
ALT KALEMLER
Cari islemler dengesi iki farkli dengenin toplamidir. Birinci denge dis ticaret dengesidir. Dis ticaret dengesi fob bazinda (nakliye ve sigorta haricinde mal alim ve satiminin tutarlari) ihracat ve ithalatin farkidir. Ekonomik büyümenin dogrudan etkiledigi denge dis ticaret dengesidir.
Cari islemler dengesini olusturan ikinci denge hizmet alim ve satimlari ile çesitli transferleri içerir. Hizmet alim satimlari turizm, nakliye ve müteahhitlik gibi sektörleri içerir. Cari transferler yabanci sirketlerin kar transferleri, Türk sirketlerinin yabanci ülkelerdeki karlarini yurda getirmeleri gibi para transferleridir.
Türkiye ekonomisi geleneksel olarak dis ticaret açigi verirken hizmetler ve cari transferler dengesi fazla verir. Dolayisiyla, cari islemler dengesi çogunlukla açik verir, ama açik, dis ticaret çigindan daha küçüktür.
Örnegin, bu yilin ilk sekiz ayinda, dis ticaret açigi (fob) 30.1 milyar dolar olurken, cari islemler açigi 23.3 milyar dolarda kalmistir. Çünkü, hizmetler ve cari transferler dengesindeki fazla 6.8 milyar dolar olmustur.
Hizmetler ve cari transferler dengesinin en belirleyici unsuru Türkiye´nin turizm gelirleridir. Bu yilin ilk sekiz ayinda turizm gelirleri geçen yilin ayni dönemine göre yüzde 9.7 artarak 12.3 milyar dolar oldu. Geçen yilin tümünde toplam turizm gelirleri 16.9 milyar dolar olmustu. Bu yil bir kazaya ugramazsa, büyük bir olasilikla, turizm gelirlerinde 20 milyar dolara çok yaklasacagiz.
Cari islemler dengesini yakindan ilgilendiren bir diger kalem isçi dövizleri denen yurt disindaki Türk vatandaslarinin Türkiye´ye gönderdikleri paralardir. Geçmiste bu kalem çok daha önemliydi. Belki, turizm gelirlerinden de önemliydi. Son on yildir önemini göreli olarak yitirdi. Örnegin, geçen yilin tamaminda isçi dövizleri 1 milyar dolar civarindayken, bu kalemden Türkiye´nin elde ettigi gelir 1990´larin sonunda yilda 5 milyar dolar civarindaydi.
HIZMET TICARETI ÖNEMLI
Geçen yil ile karsilastirildiginda, özellikle son aylarda, hizmetler ve cari transferlerdeki fazla geçen yila göre daha büyük gerçeklesiyor. Dolayisiyla, dis ticaret dengesindeki açik artmaya devam etse de, cari islemler açigindaki artis göreli olarak daha düsük gerçeklesiyor. Yilin ilk sekiz ayinda, dis ticaret açigi geçen yilin ayni dönemine göre yüzde 4.4 artarken, hizmetler ve cari transferler dengesindeki fazla yüzde 15.4 artti.
Cari islemler açigini makul düzeylerde tutabilmek için özellikle hizmetler sektöründeki fazlanin artmasi Türkiye ekonomisi açisindan hayati bir önem kazanmaya baslamistir.
Seyahat nedeniyle yazilarima bir süre ara veriyorum. |
